Gorączka podczas grypy i przeziębienia. Jaka jest jej funkcja, szkodzi czy pomaga?

Kaszel, złe samopoczucie, ból głowy i gorączka to typowe objawy przeziębienia lub grypy – powszechnych, sezonowych infekcji wirusowych. Jakie są objawy gorączki, skąd ona się bierze i czy jest to efekt pożądany, czy wręcz przeciwnie? Pierwszym odruchem chorej osoby jest próba obniżenia temperatury poprzez zastosowanie leków przeciwgorączkowych, tymczasem nie zawsze jest to najlepsze wyjście. O tym, jak obniżyć gorączkę i czy należy to robić, dowiesz się z poniższego artykułu.

Dlaczego ludzki organizm utrzymuje stałą temperaturę?

Ciało człowieka charakteryzuje się stałocieplnością, oznacza to, że dla zachowania homeostazy, czyli idealnej równowagi organizmu, wymagane jest utrzymanie optymalnej temperatury, w której zachodzą reakcje biochemiczne niezbędne do życia. Dla człowieka taką optymalną temperaturą jest… 37,6°C wewnątrz ciała, co przekłada się na około 36,6°C w pomiarze zewnętrznym. Tak naprawdę temperatura osoby zdrowej w zależności od wielu czynników waha się od 36,4°C do 37,1°C, ale przyjęło się, że za temperaturę „normalną” mierzoną pod pachą uznaje się właśnie 36,6°C.

Prawidłowe wartości zależą od miejsca pomiaru temperatury ciała:

  • pod pachą, a u dzieci małych w pachwinie 35,5–37°C
  • na skórze czoła: 36,4°C
  • w ustach: 36.8°C
  • w odbycie: 37,6°C
  • w uchu: 37,6°C
  • w pochwie: 37,6°C.

Co to jest gorączka i jaką pełni funkcję?

Gorączka to reakcja, polegająca na zwiększeniu temperatury ciała powyżej fizjologicznej. Powstaje na skutek odpowiedzi organizmu na bakterie, wirusy, grzyby, alergeny, chemikalia, leki i ciała obce, które wniknęły do ustroju. Mechanizmy odpowiedzialne za termoregulację znajdują się w podwzgórzu i to właśnie ta część mózgu pilnuje równowagi cieplnej. Za gorączkę przyjmuje się wartość powyżej 38°C, poniżej mamy do czynienia ze stanem podgorączkowym.

Podwyższenie temperatury jest jednym z mechanizmów obronnych i sygnałem ostrzegawczym, że coś złego się dzieje, ale też sposobem na eliminację zagrożenia. Wiele wirusów i bakterii ginie lub jest mniej efektywnych w temperaturze wyższej niż normalna dla ciała. W temperaturze powyżej 38°C dochodzi do aktywizacji leukocytów i monocytów, a komórki odpornościowe wykazują największą skuteczność. Zwiększa się też metabolizm, a organizm pracuje na wyższych obrotach, co przyspiesza usuwanie toksyn z ciała wraz z potem i moczem. Dlatego obniżanie gorączki nie zawsze jest korzystne z punktu widzenia mechanizmów obronnych i wyzdrowienia.

Kiedy gorączka jest niebezpieczna?

O ile temperatura w zakresie 38°C-40°C spełnia funkcję obronną, o tyle wyższa temperatura ciała może już być zagrożeniem dla życia, gdyż istnieje ryzyko uszkodzenia struktur komórkowych i zaburzenia procesów chemicznych zachodzących w ustroju. Przekroczenie 42°C-43°C grozi denaturacją białek, a więc ich nieodwracalnym zniszczeniem i jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia.

Pacjenci z temperaturą powyżej 40,5°C tracą orientację, mają halucynacje i zaburzenia świadomości, przy temperaturze powyżej 43,5°C wpadają w śpiączkę. Nie wolno czekać aż dojdzie do takiej eskalacji choroby. Do lekarza należy obowiązkowo udać się już, gdy temperatura przekroczy 40°C, a z dzieckiem, gdy gorączka przekroczy 39°C lub gdy towarzyszą jej drgawki.

Przyczyny i objawy gorączki

Gorączka sama w sobie nie jest chorobą, lecz objawem infekcji lub działania czynnika zaburzającego termoregulację organizmu (leków, toksyn, chemikaliów itp.). W przebiegu przeziębienia lub grypy gorączce zazwyczaj towarzyszą:

  • kaszel suchy lub mokry,
  • katar i zatkane zatoki,
  • ból głowy,
  • silne ból mięśni,
  • przyspieszona akcja serca (ok. 4,4 uderzenia na minutę dla każdego wzrostu o 1°C),
  • wzmożona potliwość, suchość w ustach i odwodnienie,
  • przy przedłużającej się gorączce spadek masy ciała,
  • przy wysokiej gorączce powyżej 40,5°C możliwe drgawki, utrata świadomości, majaczenia, a w konsekwencji śpiączka.

Intensywność, przebieg i objawy towarzyszące zależą od rodzaju infekcji:

  • Gorączka w przebiegu przeziębienia nie zawsze występuje i zazwyczaj nie przekracza 38°C; najczęściej jest to stan podgorączkowy, mieszczący się w granicach 37-37,7°C. Łączy się z typowymi objawami przeziębienia i dobrze reaguje na działanie leków przeciwgorączkowych: paracetamolu oraz niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
  • Gorączka w przebiegu grypy może być bardzo wysoka i niebezpieczna. Temperatura rośnie bardzo szybko, a szczyt najczęściej następuje już w 24 godziny po pojawieniu się pierwszych objawów. Może przekraczać 39-40°C i utrzymywać się przed 2-4 dni. Zazwyczaj daje się kontrolować lekami przeciwgorączkowymi i przeciwzapalnymi, ale nie zawsze. Należy kontrolować temperaturę, a jeżeli ta przekroczy 40°C koniecznie zasięgnąć porady lekarskiej.

Gorączkę nie zawsze trzeba obniżać farmakologicznie. Jeżeli nie przekracza 38°C lepiej wykorzystać inne sposoby na gorączkę, zwłaszcza: dobre nawodnienie organizmu poprzez podanie zwiększonej ilości płynów, herbatek działających napotnie oraz chłodnych (ale nie zimnych) kąpieli, okładów na kark, czoło i pachwiny. Przy zastosowaniu takich zabiegów nie dojdzie do zaburzenia naturalnych mechanizmów termoregulacji i działania układu odpornościowego.

Kiedy i jak obniżyć gorączkę?

Jeżeli temperatura przekroczy 38°C, trzeba przywrócić prawidłową temperaturę ciała i doprowadzić do „zresetowania” termostatu w podwzgórzu. W tym celu stosuje się leki przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol lub inne leki z grupy NLPZ. Nie zaleca się leczenia grypy aspiryną, zwłaszcza u dziecka, ze względu na możliwe skutki uboczne (zespół Reye’a, podrażnienie żołądka, toksyczne uszkodzenie wątroby itp.).

Gorączka w przebiegu przeziębienia i grypy jest objawem zazwyczaj dobrze reagującym na leczenie. Są jednak sytuacje, w których bezwzględnie należy zasięgnąć porady lekarza, gdyż gorączka może być też objawem innych dolegliwości jedynie przypominających typowe infekcje. Konsultacja z lekarzem jest niezbędna, gdy:

  • Temperatura jest wyższa niż 40°C.
  • Gorączka nie maleje pod wpływem leków przeciwgorączkowych i przeciwzapalnych.
  • Wysoka temperatura utrzymuje się powyżej 48 godzin.
  • Pojawiają się dolegliwości dodatkowe, takie jak trudności z oddychaniem, bóle żołądka, odwodnienie, trudności z oddawaniem moczu, drętwienie szyi, światłowstręt, drgawki.
  • Gorączka samoistnie pojawia się i znika nawet kilkakrotnie w ciągu dnia i trwa przez dłuższy czas.
  • Występuje u niemowlaka poniżej 6. miesiąca życia.
  • Gdy u dziecka temperatura osiąga 39°C lub wyżej.

Domowe sposoby na przeziębienie

Typowe infekcje wirusowe o łagodnym i umiarkowanym przebiegu zazwyczaj dobrze reagują na leczenie lekami przeciwgorączkowymi, np. lekiem Febrisan z paracetamolem, fenylefryną i witaminą C. Jeżeli temperatura jest niewysoka, przed zastosowaniem leków warto wypróbować domowe sposoby na przeziębienie.

Istnieje wiele skutecznych i bezpiecznych metod na obniżenie gorączki i wspieranie układu odpornościowego. Należą do nich zioła i rośliny o właściwościach napotnych, obniżających temperaturę. Bardzo dobre efekty dają napary z kwiatu lipy, kwiatu wiązówki, czarnego bzu oraz malin. Taki napar jest łatwy do przygotowania, wystarczy zalać mieszankę ziół gorącą wodą. Z kolei odwary są nieco innym sposobem na to, jak zbić gorączkę. W przeciwieństwie do naparów, zioła gotuje się przez około 5 minut. Wśród roślin, które stosuje się do sporządzania odwarów na gorączkę, należą: owoce berberysu, kwiaty bzu, bratki, owoce maliny, dzika róża, kwiaty słonecznika, pączki topoli, kora wierzbowa.

Echinacea (jeżówka) oraz imbir polecane są jako dodatki do herbaty; nie tylko poprawiają jej smak, ale też wspomagają działanie układu odpornościowego, a ze względu na ich antybakteryjne właściwości świetnie się nadają do leczenia przeziębienia. Nie zapominajmy też o tradycyjnej herbacie z miodem i cytryną oraz herbacie z malinami. Pamiętaj jednak, by miodu i cytryny nie dodawać do wrzątku, gdyż te tracą swoje dobroczynne właściwości.

Przed sezonem chorobowym warto przygotować zapas syropu z cebuli albo z czosnku, będącego skutecznym remedium na kaszel i przeziębienie. To oczywiście niejedyne sposoby na przeziębienie, ale te są wyjątkowo skuteczne.

Zasady postępowania w gorączce

  1. Pozostań w domu. Niedoleczone przeziębienie i grypa mogą skutkować niebezpiecznymi powikłaniami. Będąc chorym, zarażasz innych, również wtedy, gdy główne objawy już ustąpiły.
  2. Obserwuj objawy gorączki. Jeżeli wystąpią komplikacje i dodatkowe objawy, którym poświęciliśmy ten artykuł, udaj się do lekarza.
  3. Podczas choroby najlepiej zostań w łóżku, unikaj aktywności fizycznej i ogranicz kontakt z innymi osobami, zwłaszcza z dziećmi, aby nie przenosić choroby. Wirusy grypy i przeziębienia przenoszone są drogą kropelkową.
  4. Pamiętaj o prawidłowym nawadnianiu. Podczas gorączki organizm poci się i wymaga większej ilości płynów. Woda, herbatki i napary ziołowe pomogą w szybszym wyzdrowieniu.
  5. Stosuj chłodne okłady na czoło, szyję i pachwiny, a także chłodne kąpiele.
  6. Stosuj leki obniżające gorączkę, gdy temperatura jest wyższa niż 38°C.
  7. Jeżeli pojawią się katar, zatkany nos, bóle zatok, kaszel itd. skorzystaj z preparatów łagodzących te dolegliwości. Wiele produktów na przeziębienie i grypę ma kilka składników, które nie tylko obniżają gorączkę, ale też poprawiają drożność górnych dróg oddechowych i hamują kaszel.
  8. Śpij i odpoczywaj. Choroba jest stanem, w którym ciało potrzebuje energii na poradzenie sobie z wirusami. Mechanizmy obronne są najskuteczniejsze, gdy organizm nie musi angażować się do innych czynności, dlatego jednym z najważniejszych sposobów na przeziębienie jest po prostu wypoczynek i zdrowy sen.

Podobno nieleczone przeziębienie trwa tydzień, a leczone siedem dni. Jest w tym nieco prawdy, gdyż wszystkie sposoby, łącznie ze stosowaniem leków przeciwgorączkowych nie tyle wpływają na skrócenie choroby, ile na złagodzenie jej objawów. Dla własnego zdrowia warto wypocząć przez tydzień, nawet jeżeli objawy już pozornie minęły, niż borykać się z nawrotem choroby.

Źródła:

  1. Dr n. med. Magdalena Twardowska, Prawidłowe wartości temperatury ciała, portal mp.pl
https://www.mp.pl/pacjent/zapytajlekarza/lista/show.html?id=61427
  1. 4 Effective Fever Remedies, portal healthline.com, https://www.healthline.com/health/effective-fever-remedies#1
  2. What You Need to Know About Breaking a Fever, portal healthline.com, https://www.healthline.com/health/how-to-break-a-fever#takeaway
  3. Recognizing Flu Symptoms, portal healthline.com, https://www.healthline.com/health/flu-symptoms
  4. What You Need to Know About Breaking a Fever, portal healthline.com, portal healthline.com,
  5. Piotr Sawiec, Andrzej Gładysz, Choroba przeziębieniowa (przeziębienie), portal mp.pl interna, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.2.

Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.

Febrisan® Proszek musujący. Skład: 1 saszetka podłużna (5 g proszku musującego) zawiera substancje czynne: Paracetamol (Paracetamolum) 750 mg, Kwas askorbowy (Acidum ascorbicum) 60 mg, Fenylefryny chlorowodorek (Phenylephrini hydrochloridum) 10 mg. Wskazania: Krótkotrwałe leczenie objawów przeziębienia i grypy takich jak: gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle mięśniowe, bóle gardła, katar, bóle zatok. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, nadciśnienie tętnicze, tętniaki, nadczynność tarczycy, choroby serca, ciężka niewydolność nerek, niewydolność wątroby, cukrzyca, wrodzony niedobór enzymu: dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, leczenie inhibitorami MAO oraz okres do 2 tygodni po ich odstawieniu, β-adrenolitykami, trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, jaskra z wąskim kątem przesączania, ciąża i okres karmienia piersią, fenyloketonuria, choroba alkoholowa, dzieci w wieku poniżej 12 lat. Opakowanie: Opakowanie jednostkowe zawiera 8, 12 lub 16 saszetek podłużnych.

Related Posts