Kiedy warto wykonać badanie poziomu witaminy D?

Zainteresowane witaminą D wynika z istotnej roli, jaką odgrywa ona w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, a także ze względu na częste występowanie jej niedoborów. Jakie badania pozwalają ocenić poziom witaminy D u pacjenta? Kiedy warto je wykonać?

Niedobór witaminy D występuje niepokojąco często. Wprawdzie jest to jedna z nielicznych witamin, jakie nasz organizm jest w stanie wyprodukować samodzielnie w ramach syntezy skórnej zachodzącej pod wpływem promieni słonecznych, jednak istnieje też wiele czynników ograniczających efektywność tego procesu (m.in. szerokość geograficzna, pora dnia, pora roku, ubiór, stosowanie kosmetyków z filtrami przeciwsłonecznymi, pigmentacja skóry, wiek itp.)[1]. Jej naturalne pokarmowe źródła są dość ograniczone i pozwalają pokryć ok. 20% dziennego zapotrzebowania[2].

Oznaczanie stężenia witaminy D pozwala stwierdzić występowanie ewentualnych niedoborów u pacjenta, co może być podstawą m.in. do wdrożenia stosownej suplementacji.

Oznaczanie stężenia witaminy D — jakie badanie jest najbardziej wiarygodne?

Oznaczenie całkowitego stężenia 25(OH)D to najlepsze badanie oceniające zasoby witaminy D w organizmie. Pozwala na rozpoznanie oraz monitorowanie niedoboru witaminy D[3]. Jest to badanie, które ma największe znaczenie kliniczne, ponieważ oprócz ewentualnego niedoboru pozwala też na wykrycie przedawkowania witaminy D[4].

Oprócz tego w ramach diagnostyki może być wskazane oznaczenie stężenia frakcji 25(OH)D2 i 25(OH)D3[5]. W ramach tej metody laboratoryjnej mierzone są podjednostki, których suma stanowi całkowite stężenie witaminy D w surowicy[6]. Ten rodzaj badań praktykowany jest głównie w przypadku monitorowania leczenia[7].

Kiedy warto wykonać badania w kierunku niedoboru witaminy D?

Oznaczanie stężenia witaminy D wykonywane jest przede wszystkim u osób, u których występują czynniki ryzyka niedoboru, tj.:

  • zmniejszona podaż (np. niedożywienie),
  • choroby przewodu pokarmowego związane z zaburzeniem wchłaniania (m.in. celiakia, zespół krótkiego jelita, zapalenie trzustki, choroba zapalna jelit, amyloidoza, po zabiegach bariatrycznych),
  • zaburzenia czynności wątroby,
  • zażywanie niektórych leków przeciwpadaczkowych,
  • przyczyny nerkowe[8].

Badania z tego zakresu przeprowadzane są obowiązkowo u pacjentów z takimi schorzeniami lub problemami zdrowotnymi jak m.in.:

  • krzywica, osteomalacja, osteoporoza idiopatyczna i wtórna,
  • podatność na częste złamania i skłonność do upadków,
  • bóle mięśniowo-szkieletowe,
  • zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej,
  • nadczynność przytarczyc,
  • nowotwory złośliwe,
  • choroby sercowo-naczyniowe (szczególnie nadciśnienie tętnicze),
  • choroby autoimmunologiczne,
  • otyłość[9].

Wskazaniem do wykonania oznaczenia stężenia witaminy D są też diety eliminacyjne, które mogą przyczyniać się do niedoborów[10].

Czy oznaczanie stężenia witaminy D zawsze jest konieczne?

Pomimo częstego występowania niedoboru witaminy D wykonywanie oznaczenia stężenia

25(OH)D w surowicy nie zawsze jest zasadne i konieczne. Lekarz może zalecić suplementację witaminy D na podstawie badania empirycznego, bez laboratoryjnego oznaczania jej stężenia we krwi. Takie działanie bywa uzasadnione u pacjentów, którzy nie zaliczają się do grupy ryzyka, ale istnieją dowody wskazujące na możliwość występowania niedoborów, jak np. dieta uboga w witaminę D czy niewystarczająca ekspozycja na promieniowanie słoneczne[11].

[1] Kennel K.A., Drake M.T., Hurley D.L., Niedobór witaminy D u dorosłych: kiedy badać i jak leczyć?, Medycyna Po Dyplomie, VOL20/nr 5/Maj 2011, s. 61.

[2] Kazimierska I., Deficyt witaminy D w polskiej populacji jest ogromny, Puls Farmacji Nr 10 (100) 9 Grudnia 2015, s. 14.

[3] Cyt. Kennel K.A., Drake M.T., Hurley D.L., Niedobór witaminy D…, s. 62.

[4] Bartoszewicz Z. i inn., Czy umiemy wiarygodnie mierzyć stężenia klinicznie ważnych metabolitów witaminy D? Endokrynologia Polska

Tom/Volume 64; Zeszyt edukacyjny, II/Education supplement II/2013, ISSN 0423–104X, Problemy i ich konsekwencje, s. 25.

[5] Cyt. Kennel K.A., Drake M.T., Hurley D.L., Niedobór witaminy D…, s. 62.

[6] Walczyk J., Wytyczne suplementacji witaminy D – skrót aktualnych zaleceń, https://diabetologia.mp.pl/wytyczne/92799,wytyczne-suplementacji-witaminy-d-skrot-aktualnych-zalecen, [dostęp: 21.12.2020]

[7] Cyt. Kennel K.A., Drake M.T., Hurley D.L., Niedobór witaminy D…, s. 62.

[8] Cyt. Kennel K.A., Drake M.T., Hurley D.L., Niedobór witaminy D…, s. 64.

[9] Cyt. Walczyk J., Wytyczne suplementacji witaminy D…

[10] Tamże.

[11] Cyt. Kennel K.A., Drake M.T., Hurley D.L., Niedobór witaminy D…, 62.

Related Posts